Belirsizlik Toleransı


Psikoloji / Pazar, Ocak 20th, 2019

Belirsizlik toleransı (ambiguity tolerance) “çelişki içeren ya da birden çok yorumun ya da sonucun mümkün olduğu durumları kişinin kabullenebilmesi, bundan rahatsızlık duymaması, belirsizlik karşısında psikolojik sorun olmaksızın işlevsellikte bulunabilme derecesi” olarak tanımlanan bir psikolojik terimdir. İnsan neresinden yaralıysa oraya ilgi duyar ya, benim de Türk toplumuna benzer bir otistik davranış örüntüsüyle kişisel olarak muzdarip olduğum bir durumdur belirsizlik toleransındaki düşüklük, yani belirsizliğe tahammülsüzlük.

Belirsizlikler konusunda tahammülsüz olmam bana zaman zaman katkı sağlar. Sistematik ve algoritmik çalışmama, düzenli ve iş bitirici bir profesyonel yaşantı sürmeme destek olur. Çünkü benim üstlendiğim bir işi layıkıyla tamamlamamın temel şartı net girdi ve çıktıların tanımlanmasıdır.

Ancak sosyal yaşantı içerisinde, özellikle de maalesef meczup bir homo economicus olarak malum coğrafyada hayatta kalmaya çalışma serüvenimde bana sekte vurur. Çünkü hepimiz bilinçli veya örtük olarak biliyoruz ki ne yarın Ali İsmail gibi bir sokak arasında alçakça katledilmeyeceğimizin, ne de Cem Kaptanoğlu gibi bir anda akademiden afaroz edilmeyeceğimizin garantisi yoktur.

Sonuçların Bilinmesinin Pekiştireç Olması

Davranışçı psikoloji alanyazınından biliyoruz ki, temel fizyolojik ihtiyaçları karşılayan pekiştireçler (su, yiyecek, seks vb.) kadar -özellikle insan katılımcılarla yapılan çalışmalarda- sözel geri bildirim de pekiştireç görevi görmektedir. Bu bağlamda, bir edimsel koşullama paradigmasının da temel şartlarından birinin zamansal izlerlik olduğunu gözden kaçırmadan günlük yaşantımızda sözel geri bildirimi belirsizlik toleransı çerçevesinde başarılı bir şekilde kullanabiliriz.

Asgari düzeyde 1 adet işveren, 1 adet işçi ve 2 düzeye indirgenebilecek bir iş içeren her türlü çalışmanın verimini artırmak için kullanılabilecek bu yöntem, şu şekilde uygulanabilir:

İşveren, iyi tanımladığı ve düzeylerinden haberdar ettiği işi yerine getirmesi için işçiyi görevlendirir. İşçi, temel düzeyden yapmaya başladığı işin ilk düzeyini tamamladığında işverenden geri bildirim alır. Bu geri bildirimin olumlu veya olumsuz olması belirsizlik düzeyinde önemli değildir, önemli olan işçinin ikinci düzeye geçmeden önce davranışlarının tanımlı hale getirilmesidir. İşçi aldığı geri bildirime göre ikinci aşamaya geçer, tamamladığında tekrar geri bildirim alır ve gerekli düzenlemelerden sonra iş tamamlanır.

Burada kritik olan iki nokta vardır: İşin açık ve işevuruk bir şekilde tanımlı olması, geri bildirimin ise iş bitiminden kısa süre sonra verilmesi.

Kişisel olarak böyle bir sistemin işçinin performansını ve yaşam doyumunu yükselteceğine inanıyorum.

Not: Yatırım tavsiyesi değildir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir